İnsan düşüncesi ile makine önerisi nerede ayrışmalı?

İnsan düşüncesi ile makine önerisi nerede ayrışmalı?

 

Makine önerileri artık hayatın her yerinde.

Ne izleyeceğimizi söylüyor, nasıl yazacağımızı öneriyor, hangi kararı almamız gerektiğine dair seçenekler sunuyor. Üstelik çoğu zaman hızlı, düzenli ve “mantıklı”.

 

Ama tam da burada durup düşünmek gerekiyor:

Her mantıklı öneri, doğru karar mıdır?

 

Makine önerir, insan anlam verir

Makine geçmişe bakar.

Veriye, örüntülere, benzer durumlara…

 

İnsan ise bağlama bakar.

Zamana, koşullara, niyete, riske, sezgiye.

Makine şunu söyler:

“Benzer durumlarda bu işe yaramış.”

İnsan ise şunu sorar:

“Bu durumda bu hâlâ geçerli mi?”

 

Ayrışma tam olarak burada başlamalı.

 

En tehlikeli an: önerinin sorgulanmadan kabul edildiği an

Makine önerileri düzgün konuşur.

Kendinden emin görünür.

Alternatif sunar ama çoğu zaman yönü de belirler.

 

Bu noktada insan düşüncesi devreden çıkarsa:

• Karar hızlanır

• Sorumluluk bulanıklaşır

• “Makine öyle dedi” cümlesi başlar

 

Oysa öneri ile karar arasındaki çizgi korunmazsa, insan sadece uygulayıcıya dönüşür.

 

Makine “en olasıyı” verir, insan “en anlamlıyı” seçer

Makine olasılık sever.

Riskten kaçınır.

Ortalama çözümleri tercih eder.

 

Ama ilerleme çoğu zaman:

• Ortalama olmayan

• Riskli görünen

• Henüz kanıtlanmamış

kararlardan gelir.

 

İnsan düşüncesi tam da bu noktada devreye girmeli.

Makinenin güvenli alanının dışına çıkıp çıkmamaya bilinçli olarak karar vermeli.

 

Sezgi hâlâ bir veri türüdür (ama makinenin okuyamadığı)

İnsan sezgisi rastgele değildir.

Deneyimden, hatalardan, bağlamdan beslenir.

 

Makine bunu ölçemez.

Ama insan bunu görmezden gelirse, kararlar eksik kalır.

 

İyi kararlar genelde şunların birleşimidir:

• Makinenin gösterdiği desenler

• İnsanın hissettiği uyumsuzluklar

Bu ikisinden biri sustuğunda, denge bozulur.

 

Ayrışma bir çatışma değil, rol paylaşımıdır

Makineyi susturmak çözüm değil.

İnsanı susturmak da.

 

Doğru ayrışma şudur:

• Makine önerir

• İnsan sorgular

• Makine hız kazandırır

• İnsan yön belirler

 

 

Son söz

İnsan düşüncesi ile makine önerisi arasındaki ayrım,

“kim daha akıllı?” sorusu değildir.

 

Asıl soru şudur:

Son sözü kim söylüyor?

 

Makine çok şey bilir.

Ama neyin değerli olduğuna karar verme yetkisi hâlâ insana aittir.

 

Bu çizgi korunabildiği sürece,

makine güçlendirir.

Korunamadığında ise yönlendirir.